Foto: Omrop Fryslân, Auke Zeldenrust
Treinrails uit Hamburg vertellen het verhaal van vermoorde Harlingers in de Tweede Wereldoorlog. Over deze rails hebben dertien mannen uit de Friese havenstad het laatste deel van hun leven gereden.
Een deel van dit spoor zal donderdag worden onthuld in de Harlinger bibliotheek. Een monument voor de slachtoffers die in de vrachtwagonnen naar concentratiekamp Neuengamme bij Hamburg werden gedeporteerd.
Dat gebeurde op 16 januari 1945, toen 110 verzetsmensen uit Noord-Nederland op de trein zijn gezet. Niemand daarvan zou de oorlog overleven.
Na een maand waren al meer dan 40 mensen omgekomen door mishandeling, ziekte of honger. De anderen werden opgehangen door de nazi’s.

Onder de slachtoffers waren dertien mensen uit Harlingen. In de oorlog waren ze actief bij het verspreiden en lezen van illegale kranten, zoals Trouw en Vrij Nederland.
Negen van hen zijn omgebracht in Lagerhaus G in Hamburg, een van de zogenaamde buitenkampen van Neuengamme.
Tegenspraak
Burgemeester Ina Sjerps van Harlingen heeft op 18 januari een krans gelegd bij Lagerhaus G. Ze stond stil bij het lot van de verzetsstrijders die daar zijn omgekomen.
“Hun levens eindigden naamloos en ver van huis”, zei Sjerps in haar toespraak.
Volgens de burgemeester mogen de Harlingers nooit worden vergeten. “Onze aanwezigheid is een daad van tegenspraak tegen de anonimiteit en geeft terug wat hen is ontnomen: waardigheid, naam en plaats.”

Sjerps sprak van een belangrijke stedenband tussen Hamburg en Harlingen “tussen havens en steden, tussen generaties en verhalen”. Zo zijn er donderdag mensen uit Hamburg aanwezig bij de onthulling van het stuk spoor bij Harlingen.
Het is vandaag voor de 84-jarige Jan Norg van Harlingen een bijzonder moment. Met het monument van de treinrails in zijn woonplaats komen gedachten naar boven aan zijn vader Klaas. De kleine Jan was nog maar drie jaar oud en ineens was zijn vader weg.
Het meeste van die 12e januari 1945 weet Jan niet meer, maar hij ziet nog de paniek bij zijn moeder en hoort het kabaal van de Duitsers. De rest van zijn leven zal in het teken staan van een zoektocht naar zijn vader en wat hem is overkomen.
Neuengamme
Het jarenlange onderzoek brengt Jan uiteindelijk naar Neuengamme, waar meer dan 43.000 gevangenen door ziekte of honger omgekomen, doodgeschoten of opgehangen zijn.
Lange tijd is het onduidelijk of vader Klaas ook een van de slachtoffers is. Hij is als vermist opgegeven.
Moeder Aafke geeft de hoop niet op, weet Jan zich nog te herinneren. “Iedere keer als er dwangarbeiders terugkwamen in Harlingen, dan ging ze naar de Midlumerweg, de toegangsweg vanuit Leeuwarden, om te kijken of hij er ook tussen liep.”

In 1950 krijgt Aafke het bericht dat haar man Klaas is overleden. Het staat in een brief van het Rode Kruis dat verder de trouwring, een horloge en het kampnummer 69628 meestuurt. De datum van overlijden wordt vastgesteld op 10 maart 1945.
Hoe de 53-jarige Klaas Norg aan zijn einde is gekomen, blijft de vraag. Het antwoord komt in 1984 wanneer zoon Jan het voormalige concentratiekamp opzoekt. “Vader is opgehangen. Hij is gecremeerd en als compost uitgestrooid op de tuinen van de SS.”
Boeken
Jan Norg schrijft twee boeken over zijn zoektocht en het lot van de 110 verzetsmensen uit het noorden die in Neuengamme zijn vermoord. Vanwege deze bijdrage krijgt de Harlinger in 2024 een dankbrief van Robert Wethmar, de honorair consul van Nederland in Hamburg.
“Zonder mensen als uw vader zouden we nu niet in vrijheid kunnen leven. Verzetsstrijders geven niet op. Ze betalen vaak met hun leven voor hun overtuiging.”



